«Ամբերդ ամրոց» պատմամշակութային արգելոցի` իշխանական դղյակի տարածքում մեկնարկել են մաքրման աշխատանքներ։ Հաջորդ տարի նախատեսվում է իրականացնել միջնաբերդի վերակառուցման աշխատանքներ։ Ծրագիրը ֆինանսավորվում է ՀՀ ԿԳՄՍ նախարարության «Պատմամշակութային արգելոց թանգարանների և պատմական միջավայրի պահպանության ծառայություն» ՊՈԱԿ-ի միջոցներով:
Առաջին հայացքից նոր թվացող այս ուլունքաշարերը դարերի պատմություն ունեն: Դրանք հայտնաբերվել են Գեղարքունիքի մարզի Սարուխան և Կարմիրգյուղ բնակավայրերի միջնամասում գտնվող «Պալի տակ» և «Կողի տակ» հնավայրերից: Ուլունքաշարերը թվագրվում է մ․թ․ա․ XI-IX դդ-ով: Նշված դամբարանների տարածքում փրկարարական բնույթի պեղման աշխատանքներ է իրականացրել ՀՀ ԳԱԱ Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի և Երևանի հիմնադրման պատմության «Էրեբունի» թանգարանի համատեղ արշավախումբը, հնագետ Աշոտ Փիլիպոսյանի գլխավորությամբ՝ 1980-ականներին: Այս ուլունքաշարը Սարուխանի «Պալի տակ» դամբարաբադաշտի հնագիտական հավաքածուից է և ունի բացառիկ նշանակություն: Այն օգնում է պատկերացում կազմել մեր նախնիների օգտագործած պերճանքի առարկաների մասին: Այս հնավայրում լավ են ներկայացված Վանի թագավորության ժամանակներին վերաբերող նյութերը։
«STARMUS FESTIVAL VI. 50 տարի Մարսի վրա 2022» աստղագիտության, տիեզերական ուսումնասիրությունների, երաժշտության, արվեստի միջազգային փառատոնի մասնակիցները, այսօր՝ սեպտեմբերի 4-ին, այցելել են «Մեծամոր» պատմահնագիտական արգելոց-թանգարան:
«Մեծամոր» հնավայրի տարածքում սեպտեմբերի 1-ին մեկնարկել են հնագիտական պեղումները: Արշավախումբը հույս ունի գտնել՝ հնագույն քաղաքի անունը բացահայտող ուրարտական սեպագիր արձանագրություն: Պեղումներն իրականացնում է հայ-լեհական արշավախումբը: Հայաստանից՝ ՀՀ ԿԳՄՍ նախարարության «Պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների և պատմական միջավայրի պահպանության ծառայություն » ՊՈԱԿ-ից մասնակցում է 6 հնագետ՝ պատմական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Աշոտ Փիլիպոսյանի գլխավորությամբ:
Հնագիտական աշխատանքները հիմնականում ընթանում են պարսպապատի և երկու բաղնիքների տարածքում, որոնց ընթացքում հայտնաբերվել են կառույցների ճարտարապետական տարբեր մանրամասներ, պատեր, հատակներ։ Պեղումների ընթացքում բացվել են բաղնիքների հիպոկաուստ հատակները, ջրամատակարարման համակարգի խողովակաշարերը, ջրավազաններ և այլն, ինչը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու ժամանակաշրջանի կառույցների, կառուցվածքային առանձնահատկությունների մասին:
ՀՀ ԿԳՄՍ նախարարության «Պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների և պատմական միջավայրի պահպանության ծառայություն» ՊՈԱԿ-ի աշխատակիցները 2022 թ-ի հունվարից հունիս Հանրապետության տարածքում հուշարձանների, դրանց պահպանման գոտիներում արձանագրել են ընդհանուր 34 իրավախախտման և չհամաձայնեցված այլ բնույթի աշխատանքներ: Դրանք հիմնականում հուշարձանների տարածքում հուշաքարերի, խաչքարերի տեղադրման դեպքեր են, առանց լիազոր մարմնի հետ համաձայնության` հուշարձանի տարածքում բարեկարգման, շինարարական աշխատանքներ, հուշարձանի տարածքում հուղարկավորություններ: Արձանագրված իրավախախտումների բոլոր դեպքերով ձեռնարկվել են համապատասխան միջոցառումներ:
Վերականգնող մասնագետի ձեռքին հազարամյա պատմության բեկորներ են: «Պահպանության ծառայություն» ՊՈԱԿ-ի Թանգարանային առարկաների վերականգնման լաբորատորաիայում այժմ մաքրվում, ամրակայվում և վերականգնվում են 1989-1991 թթ. ընթացքում Գեղարքունիքի մարզի Ներքին Գետաշեն գյուղի տարածքում գտնվող «Դեմերի» դամբարանադաշտից հայտնաբերված իրերը. Դրանք ավելի քան 500-ն են՝ խեցեղեն իրեր, բրոնզե կախիկներ, ապարանջաններ, ապակե և ծովախեցիներից ուլունքներ: Նյութերը պահվում են ՊՈԱԿ-ի Հնագիտության ֆոնդում:
Գորգը պահվում է «Պահպանության ծառայություն» ՊՈԱԿ-ի Գործվածք ֆոնդում: Անվանումը կապված է 15-րդ դարի գերմանացի նկարիչ Հանս Մեմլինգի անվան հետ, որի կտավներում պատկերված են նման հորինվածքով գեղազարդված գորգեր:
