«Քաջարանի բանալին»¹ հուշարձան է Սյունիքի մարզում: Գտնվում է Կապան-Քաջարան մայրուղու վրա: Ստեղծվել է 1972 թ.-ին, հեղինակը և քանդակագործն է Մարատ Նուրիջանյանը:
«Պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների և պատմական միջավայրի պահպանության ծառայություն» ՊՈԱԿ-ը տեղեկացնում է, որ «Ամբերդ» պատմամշակութային արգելոցը դեկտեմբերի 1-ից փակ կլինի այցելուների համար։ Պատճառը եղանակային պայմաններն են։
«Պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների և պատմական միջավայրի պահպանության ծառայություն» ՊՈԱԿ-ը շարունակում է ներկայացնել հնագիտության ֆոնդի նմուշները։ Այս անգամ կխոսենք Մին հարստության այս ճենապակե ըմպանակներից։
«Պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների և պատմական միջավայրի պահպանության ծառայություն» ՊՈԱԿ-ը շարունակում է ներկայացնել հնագիտության ֆոնդի նմուշները։ Այս անգամ կխոսենք Մին հարստության այս ճենապակե ըմպանակներից։
Գեղարքունիքի մարզի Ներքին Գետաշեն գյուղում գտնվող «Դեմեր» դամբարանաշտի պեղումներից հայտնաբերված խեցեղենը, զենքը, պերճանքի առարկաները և այլ նյութեր հանձնվել են «Պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների և պատմական միջավայրի պահպանության ծառայություն» ՊՈԱԿ-ին։ Հնագիտական արշավախմբի ղեկավար, պ․գ․դ․ Աշոտ Փիլիպոսյանի խոսքով, պեղումները իրականացվել են 40-ից ավելի դամբարանում (1989-91 թթ․)։ Հնագետի փոխանցմամբ, դամբարանները տարբեր ժամանակաշրջաններով էին թվագրվում՝ միջին բրոնզի վաղ շրջանից (մ․թ․ա․ 23-22 թթ․) մինչև երկաթի լայն տարածման դարաշրջան (մ․թ․ա․ 7-6 դդ․)։ Այսինքն, շուրջ 1500 տարի դամբարանադաշտը պարբերաբար օգտագործվել է։
Հառիճի վանական համալիրի (VII-XIII դդ) տարածքում տարիներ առաջ պեղված հնագիտական նյութի զգալի մասը գտնվում է «Պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների և պատմական միջավայրի պահպանության ծառայություն» ՊՈԱԿ-ի ֆոնդերում։
Երեկ «Պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների և պատմական միջավայրի պահպանության ծառայություն» ՊՈԱԿ-ի մարդաբանության ֆոնդ էին այցելել Երևանի պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետի հնագիտության բաժնի երրորդ կուրսի ուսանողները։
Լոռի բերդ խոշորացված համայնքում և հարակից տարածքներում ժամանակի ընթացքում տարբեր հանգամանքների բերումով իրենց նախնական դիրերից տեղաշարժված ու ընկած խաչքարերը, ինչպես նաև ավերված ու վնասված պատմաճարտարապետական հուշարձանների քանդակազարդ բեկորները հավաքվել, մաքրվել ու տեղափոխվել են «Լոռի բերդ» քաղաքատեղի» պատմամշակութային արգելոցի տարածք։ Ըստ համապատասխան ընթացակարգի, դրանք կգրանցվեն, կուսումնասիրվեն, կժամանակագրվեն, անհրաժեշտության դեպքում՝ կամրակայվեն, որից հետո կներկայացվեն «Լոռի բերդ» քաղաքատեղի» պատմամշակութային արգելոց այցելողներին:
