ՀՀ ԿԳՄՍ նախարարության «Պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների և պատմական միջավայրի պահպանության ծառայություն» ՊՈԱԿ-ի հնամարդաբան Հասմիկ Սիմոնյանը մասնակցել է «Նախապատմական շրջանի ժայռարվեստի արահետներ» ուղու գլխավոր վեհաժողովին։
«Բանդիվան» ամրոցը հավանաբար կառուցվել է վաղ միջնադարում՝ V-VII դդ․։ Պարիսպները շարված են մեծ կոփածո քարերով, հզորացված են կիսակլոր աշտարակներով։ Ամրոցում կան բազմաթիվ կառույցների և երկու եկեղեցիների ավերակներ, միջնադարյան գերեզմաններ։
«Զվարթնոց» պատմամշակութային արգելոց-թանգարանի ցուցադրության լավագույն օրինակներից մեկն է օղակաձև նստուկով, կանաչ գույնով ջնարակած կիսագնդաձև այս քրեղանը։
Ռազմավարությունը կառուցված է մշակութային ժառանգության և ժամանակակից արվեստի բնագավառների համընդգրկուն վերլուծություններին ուղղված գործիքակազմի և մշակույթի՝ որպես կայուն զարգացման ռեսուրսի դիտարկման և օգտագործման համար անհրաժեշտ միջոցառումների առաջարկների հենքի վրա:
«Տիրաշեն» ամրոցը կառուցվել է հավանաբար Ք․ա․ I հազարամյակի կիկլոպյան ամրոցի ավերակների վրա՝ X դ․ և պատկանել է իշխանաց իշխան և Հայոց սպարապետ Վահրամ Պահլավունուն։ «Տիրաշեն»-ը, մոտակա «Վահրամաբերդ»-ի հետ կազմել է Բագրատունյաց Հայաստանի մայրաքաղաք Անիի պաշտպանական համակարգի մասը։
Որոտնավանք վանական համալիրը միջնադարյան հայկական ճարտարապետության Սյունիքի դպրոցի ուշագրավ հուշարձաններից է: Բաղկացած է Ս. Գրիգոր, Ս. Ստեփանոս, Ս. Կարապետ եկեղեցիներից, գավթից, սյունասրահներից, հյուրատնից ու օժանդակ շինություններից, պարսպից և գերեզմանատնից: Բոլոր հուշարձանները տեղադրված են ուղղանկյուն բակի պարագծով, հիմնականում՝ հյուսիսային և արևելյան կողմերում, և կառուցված են տեղական բազալտի քարերով:
