Հադրութի շրջանի Վանք գյուղում է գտնվում Արցախ աշխարհի ճարտարապետական գանձերից մեկը՝ Սպիտակ խաչ վանքը, որտեղից Հադրութն իր շրջակա գյուղերով ասես ափիդ մեջ լինի։
Արցախի բերդաքաղաք Շուշիի կենտրոնում՝ իբրև ճերմակ հագած պահապան հրեշտակ, վեր է խոյանում Ղազանչեցոց եկեղեցին՝ XIX դարի հայկական ճարտարապետական արվեստի ուժի և հայ շինարարի հանճարի վկայությունը:
Արցախի Հադրութի շրջանի Տող գյուղի տարածքում՝ Տողասարի կամ Ճգնավորի լեռան հյուսիսարևմտյան լանջին, թավուտ անտառների մեջ է գտնվում Գտչավանք միջնադարյան վանական համալիրը։
Պատմական աղբյուրներից հայտնի է, որ Գտչավանքը վաղնջական ժամանակներից ի վեր եղել է «Հայոց արևելից կողմանց» քաղաքական ու հոգևոր կենտրոններից մեկը։ Իբրև եպիսկոպոսանիստ հիշատակվում է վաղ միջնադարից։ Գտչավանքը XIII դարի կեսերին ընդարձակվում է նորանոր շենքերով, իսկ Դիզակի մելիքների, հատկապես մելիք Ավանի (նույն ինքը՝ Եգանի), իշխանության ժամանակ հասնում է իր զարգացման գագաթնակետին՝ դառնալով Հայաստանի նշանավոր վանական համալիրներից մեկը։
Օկոնավանք կամ Օկոնախաչ եռանավ բազիլիկ եկեղեցին կառուցվել 1863թ․՝ որձաքարի տարբեր մեծության բեկորներով։ Ներսում կան չորս սրբատաշ կլոր սյուներ, որոնց վրա հենվող կամարները գոտկում են եկեղեցու ծածկը՝ ստեղծելով երեք նավեր։
Այս կարպետների գեղազարդման համակարգում հիմնականը առասպելական վիշապի ոճավորված պատկերն է, որում ընդգծված են եղջյուրներն ու պոչը։ Այն ընդհանուր առմամբ ունի հայոց այբուբենի մեծատառ «Տ»-ի ձևը։
Մեծամոր հնավայրի տարածքում ակտիվ հնագիտական պեղումները շարունակվում են։
Այս պահին ընթանում են հողի շերտի մաքրման աշխատանքները։ Արդեն տեսանելի են դամբարանի զրահի քարերը։
