• 69

ՊԱՏՄԱՇՈՒՏԱԿԱՆ ԱՐԳԵԼՈՑ «ԼՈՌԻ ԲԵՐԴ ԲՆԱԿԻՑ»

Պատմամշակութային արգելոցը գտնվում է Ստեփանավան քաղաքի մոտ՝ կիրճերով շրջապատված սարահարթի վրա, ծովի մակարդակից 1490 մ բարձրության վրա։ Ըստ 13-րդ դարի պատմաբանի տեղեկությունների. Վարդանա Արեւելցի բերդ բնակավայրի տարածքում, մոտավորապես 1005-1020 թթ. Կառուցել է Անիի Բագրատունիների Կյուրիկյան ճյուղի ներկայացուցիչ Դավիթ Անտեր թագավորը (989-1048): Բուն քաղաքը զբաղեցնում էր մոտ 35 հա, որից միջնաբերդը՝ 8,5 հեկտար։ Հյուսիս-արևմուտքից միջնաբերդի համեմատաբար դյուրամատչելի կողմում 214 մ երկարությամբ պարիսպ է եղել՝ իրար հաջորդող կլոր և քառակուսի աշտարակներով։ Միակ մուտքը բացվում է հյուսիս-արևմտյան անկյունում։ Պատերի հաստությունը տեղ-տեղ հասնում է 20 մ-ի, բարձրությունը՝ 20-25 մ։ Միջնաբերդի պարիսպներից 500 մ հեռավորության վրա կա քաղաքային պարիսպ (գրեթե չի պահպանվել)։ Բացի բնական պատնեշներից, միջնաբերդի կիրճում կառուցվել են նաև արհեստական ​​պատնեշներ։ Սկզբում Կյուրիկյանները, ավելի ուշ՝ Զախարիդները և նրանց ժառանգները Լոռիում կառուցել են պալատներ, եկեղեցիներ, բաղնիքներ, տեղադրել խաչքարեր, կամուրջներ կանգնեցրել քաղաքային արվարձանները բաժանող կիրճերի վրա։ Կառուցվել է նաև ստորգետնյա անցում, որը տանում է դեպի Միսխան գետ և վերջանում աշտարակման կառույցով։ Ձորի եզրին բաց կառույցի նշանակությունն անհայտ է։ Ենթադրվում է, որ դա եղել է պալատական ​​շենքի նկուղը։ Այն կանգուն է մնացել մինչև 18-19-րդ դդ.Բերդի տարածքը և շրջակա տարածքները բնակեցված են եղել հնագույն ժամանակներից։ Այդ մասին է վկայում միջին բրոնզ-երկաթի դարաշրջանի (մ.թ.ա. 21-19-րդ դդ. - 7-6-րդ դդ.) դամբարանադաշտի պեղումների ժամանակ հայտնաբերված հարուստ հնագիտական ​​նյութը։ Հուշարձանի տարածքում հնագիտական ​​պեղումներ են իրականացվել 1966 թվականից մինչ օրս։Հաշվի առնելով Լոռվա բերդի պատմամշակութային դերն ու նշանակությունը, անհրաժեշտ համարելով նրա պահպանությունն ու հետագա ուսումնասիրությունը, ՀՀ կառավարության 2010 թվականի սեպտեմբերի 16-ի թիվ 1426-Ն որոշմամբ այս տարածքը ստացել է «Լոռի բերդ» արգելոցի կարգավիճակ և դարձել «Պատմապահպանության և շրջակա միջավայրի պահպանության ծառայության» կազմում fit կազմակերպություն Հայաստանի Հանրապետության մշակույթի նախարարությանը կից.

Պատմամշակութային արգելոցը գտնվում է Ստեփանավան քաղաքի մոտ՝ կիրճերով շրջապատված սարահարթի վրա, ծովի մակարդակից 1490 մ բարձրության վրա։ Ըստ 13-րդ դարի պատմաբանի տեղեկությունների. Վարդանա Արեւելցի բերդ բնակավայրի տարածքում, մոտավորապես 1005-1020 թթ. Կառուցել է Անիի Բագրատունիների Կյուրիկյան ճյուղի ներկայացուցիչ Դավիթ Անտեր թագավորը (989-1048): Բուն քաղաքը զբաղեցնում էր մոտ 35 հա, որից միջնաբերդը՝ 8,5 հեկտար։ Հյուսիս-արևմուտքից միջնաբերդի համեմատաբար դյուրամատչելի կողմում 214 մ երկարությամբ պարիսպ է եղել՝ իրար հաջորդող կլոր և քառակուսի աշտարակներով։ Միակ մուտքը բացվում է հյուսիս-արևմտյան անկյունում։ Պատերի հաստությունը տեղ-տեղ հասնում է 20 մ-ի, բարձրությունը՝ 20-25 մ։ Միջնաբերդի պարիսպներից 500 մ հեռավորության վրա կա քաղաքային պարիսպ (գրեթե չի պահպանվել)։ Բացի բնական պատնեշներից, միջնաբերդի կիրճում կառուցվել են նաև արհեստական ​​պատնեշներ։ Սկզբում Կյուրիկյանները, ավելի ուշ՝ Զախարիդները և նրանց ժառանգները Լոռիում կառուցել են պալատներ, եկեղեցիներ, բաղնիքներ, տեղադրել խաչքարեր, կամուրջներ կանգնեցրել քաղաքային արվարձանները բաժանող կիրճերի վրա։ Կառուցվել է նաև ստորգետնյա անցում, որը տանում է դեպի Միսխան գետ և վերջանում աշտարակման կառույցով։ Ձորի եզրին բաց կառույցի նշանակությունն անհայտ է։ Ենթադրվում է, որ դա եղել է պալատական ​​շենքի նկուղը։ Այն կանգուն է մնացել մինչև 18-19-րդ դդ.
Բերդի տարածքը և շրջակա տարածքները բնակեցված են եղել հնագույն ժամանակներից։ Այդ մասին է վկայում միջին բրոնզ-երկաթի դարաշրջանի (մ.թ.ա. 21-19-րդ դդ. - 7-6-րդ դդ.) դամբարանադաշտի պեղումների ժամանակ հայտնաբերված հարուստ հնագիտական ​​նյութը։ Հուշարձանի տարածքում հնագիտական ​​պեղումներ են իրականացվել 1966 թվականից մինչ օրս։
Հաշվի առնելով Լոռվա բերդի պատմամշակութային դերն ու նշանակությունը, անհրաժեշտ համարելով նրա պահպանությունն ու հետագա ուսումնասիրությունը, ՀՀ կառավարության 2010 թվականի սեպտեմբերի 16-ի թիվ 1426-Ն որոշմամբ այս տարածքը ստացել է «Լոռի բերդ» արգելոցի կարգավիճակ և դարձել «Պատմապահպանության և շրջակա միջավայրի պահպանության ծառայության» կազմում fit կազմակերպություն Հայաստանի Հանրապետության մշակույթի նախարարությանը կից.